Tokat merkezde yer alan ve 2000 yılındaki onarımla orijinal mimari değerini epeyce yitiren yapının (Resim: 142-143, Çizim : 32), kesin inşa tarihi belli değildir. Ancak plan ve mimarisi XVII. yüzyılda inşa edilmiş olabileceğini akla getirmektedir.
Yapı, kubbeyle örtülü iki kare mekan ve bu mekanları birbirine bağlayan bir hol kısmından oluşmaktadır. Kuzeydeki girişten geçtikten sonra dar bir hole ulaşılır. Beşik tonoz örtülü holün kuzeybatısındaki kapı, kare planlı ve pandantif geçişli kubbe örtülü mescide, kuzeydoğusundaki kapı da yine kare planlı ve pandantif geçişli kubbe örtülü odaya geçit verir. Mescidin güneyinde sade, yarım yuvarlak, mihrap nişi yer almaktadır. Mihrabın sağındaki ahşap minber de sadedir. Kuzeyine ahşaptan bir mahfil ilave edilmiştir.
Aslında Ahilerin dergah olarak kullandıkları anlaşılan yapının günümüzdeki malzemesi, beton harçlı moloz taş olsa da, orijinalinin taş ve tuğlayla almaşık sistemde inşa edilmiş olduğu akla yatkın gelmektedir.
Yapının güneyde yer alan; basık, sivri boşaltma kemerli ve düz lentolu girişinin sağ tarafı, sokak dokusuna göre pahlanmış ve bu pahlı köşenin üst kısmı, mukarnas yuvalarıyla hareketlendirilmiştir.
Yapı dikdörtgen formlu, düzgün kesme taş söveli ve tuğladan, basık sivri boşaltma kemerli pencerelerle aydınlatılmaktadır. Batıdaki odanın batıya bakan dikdörtgen formlu pencerelerinin üzerinde, iki adet tuğla çerçeveli ve alçı şebekeli öküzgözü pencere yer almaktadır.
Beden duvarlarının üst kısmını iki sıra kirpi saçaklı korniş kuşatmaktadır.
KAYNAK: Tarihi Yaşatan İl Tokat
FOTOĞRAF: Cihat TAŞKIN /TUDE
