Bulgaç Hatun, Bibi Hatun, Dudu Hatun Türbesi gibi adlarla da anılan yapı Yaşmeydan Mahallesi’nde, Ali Paşa Camii avlusunun güneydoğusunda yer almaktadır. Türbenin kesin inşa tarihine ilişkin kitabe veya belge mevcut değildir. Ancak O.Arık, XIV. yüzyıldan itibaren yaygınlaşan taş ve tuğla sıralarının münavebeli kullanımıyla inşa edilmiş yapısına bakarak türbenin bu tarihten önce yapılmış olamayacağını belirtmektedir. S.Eyice ise, mimari ve süsleme özelliklerinden yola çıkarak yapıyı XIII. yüzyılın sonlarına tarihlemektedir.
Girişi kuzeyde olan türbe, bugün toprak altında kaldığı için, içerisine kuzeydeki yıkık pencereden girilebilmektedir. Altıgen gövdeli türbenin, kubbeyle örtülü olduğu görülmektedir. Devam eden kazı ve restorasyon çalışmaları tamamlandığı taktirde, türbenin plan ve mimarisi konusunda daha detaylı bilgi edinebilmek mümkün olacaktır. Yapı üçgen alınlıklı yüzleriyle kademeli bir cephe düzeni göstermektedir. Yüzeyler üst noktalarda tuğladan, yuvarlak sağır kemerlerle sonlanmaktadır. Yuvarlak kemerli yüzeylerin ortasında dikdörtgen formlu pencereler yer alır. Yapı tamamen tuğla ve kaba yonu taşla, yığma tekniğinde inşa edilmiştir. Gövdede taş ve tuğlalar münavebeli bir düzende kullanılmıştır. Üçgen alınlıklar ve geçişlerde tuğla kullanılmış, kubbe ise bir sıra tuğla bir sıra kaba yonu taş düzeninde örülerek inşa edilmiştir. Duvarları yaklaşık 0.90 m. kalınlığında olan türbenin cephesinde yer alan sağır kemerler yarım daire profillidir. Altıgenden kubbeye geçişte pandantifler kullanılmıştır.
Cephelerde kemerlerin alt ve üst çeperlerinde yer alan süs çömlekleri tezyinat unsuru olarak kullanılmışlardır. Cephelerindeki üçgen alınlıklı düzeni bakımından Anadolu’da tek örnek olduğu belirtilen yapının, tipolojisine benzer değişik bir uygulamayı, Erzurum Emir Saltuk Kümbeti’nde görmek mümkündür.
Yapının altıgen planına benzer örnekleri, XIV. ve XV. yüzyıllarda sayı bakımından az da olsa görebilmek mümkündür. Ürgüp’ün Damsa köyü’nde yer alan Hızır Bey Türbesi (1351-55), Tire’de Rum Mehmed Paşa Türbesi, Menemen Anonim Türbe ve Bursa Hatuniye Türbeleri, altıgen planlı XIV. yüzyıla ait yapılardır.
KAYNAK: Tarihi Yaşatan İl Tokat
FOTOĞRAFLAR: Cihat TAŞKIN / TUDER
